De traditie
De steekspelen, uitgelegd
Waar het steekspel vandaan komt, hoe de tilt en de lans werken, waarom ridders kleuren dragen, en wat een dinershow aan de middeleeuwen ontleent.
Boek je avond ↗Kort antwoord
Een steekspel was een duel te paard met lansen, dat begon als oefening voor zware cavalerie en in de 14e en 15e eeuw uitgroeide tot een sport van moed en behendigheid. Een afscheiding, de tilt genaamd, hield de paarden uit elkaar, en de houten lansen braken op het schild. Ridders droegen wapenschilden zodat anderen hen konden herkennen. Een dinershow op een kasteel leent de paarden, de lansen en de kleuren, en verpakt ze in een verhaal, licht en een feestmaal.
Een ontmoeting, niet zomaar een duel
Volgens de Engelse Wikipedia komt het woord joust van het Oudfranse joster, naderen of ontmoeten, en kwam het rond 1300 in het Engels terecht. In de hoge middeleeuwen was een joust een ontmoeting tussen twee strijders en niet beperkt tot lansen: na de charge konden zij verdergaan met kortere wapens. Hetzelfde artikel beschrijft toernooien uit die periode als ruwer dan de latere hoofse toernooien, uitgevochten in groepen. Het nette beeld van twee ridders die langs elkaar heen chargeren behoort grotendeels tot de late middeleeuwen.
De tilt en de lans
Het artikel zegt dat er ergens in de 14e eeuw een stoffen afscheiding verscheen die in de 15e eeuw een houten hek werd, bekend als de tilt barrier, en dat het woord tilt rond 1510 het steekspel zelf ging betekenen. Het doel was botsingen te voorkomen en de strijders in de beste hoek te houden om de lans te breken. Een steekspellans is van hout met een stompe metalen punt, gemaakt om op het schild te breken in plaats van de ruiter te doorboren, terwijl het artikel zegt dat oorlogslansen van metaal waren.
Harnas en gewicht
Gespecialiseerd steekspelharnas werd gemaakt in de late 15e en 16e eeuw, en volgens Wikipedia was het zwaarder dan harnas voor de strijd: maar liefst 50 kilogram tegen ongeveer 25 voor veldharnas. Het artikel merkt op dat de zwaarste Duitse vormen van de 16e eeuw hebben bijgedragen aan het moderne idee dat middeleeuws harnas log was. Het noemt ook twee sportieve vormen uit de 15e en 16e eeuw: het lichtere Rennen, waarbij het erom ging het schild van de tegenstander te raken, en het zwaardere, full-contact Stechen.
Het paard
Twee soorten paarden waren gebruikelijk in het steekspel, aldus het artikel: warmbloedige strijdrossen, gefokt voor wendbaarheid en uithoudingsvermogen, en grotere destriers, die het vergelijkt met de hedendaagse Andalusiër. Paarden droegen een caparison, een doek met de heraldische tekens van de eigenaar, en een beschermende plaat over het hoofd, een chanfron genaamd. De Andalusiër is een Spaans ras, sinds de 15e eeuw als apart ras erkend, en Wikipedia noemt het een oorlogspaard dat door de adel werd gewaardeerd. Paardrijkunst is een van de dingen die de boekingspagina van de kasteelshow belooft.
Waarom ridders kleuren droegen
Heraldiek gaf een ridder een manier om bekend te staan. Het Wikipedia-artikel beschrijft wapenschilden met helm, helmteken en vaandels, en legt uit dat regelmatige, erfelijke ontwerpen zich in de hoge middeleeuwen ontwikkelden. Het herhaalt een gangbare bewering dat helmen met gezichtsbescherming commandanten moeilijk herkenbaar maakten, en stelt dat herauten experts werden in de wapens en rang van ridders. De kleurzones van de kasteelshow lenen dat idee in eenvoudige vorm: een kleur voor elk deel van de zaal en een ridder om voor te juichen.
Spanje en het lange nawerken
In 1434 hielden de Leonese ridder Suero de Quiñones en tien metgezellen een brug op de pelgrimsroute naar Santiago en zwoeren 300 lansen te breken, aldus Wikipedia. Het steekspel bleef populair bij de adel van Engeland, Duitsland en elders tot in de 16e eeuw en eindigde in Frankrijk na de dood van koning Hendrik II bij een ongeval in 1559. In de 17e eeuw verflauwde het, een poging tot heropleving was het Eglinton Tournament van 1839 en het is nu de staatsport van Maryland, volgens het artikel. Theatrale heropvoering groeide vanaf de jaren zeventig.
Wat een dinershow behoudt en verandert
De boekingspagina voor het kasteel belooft steekspelen, zwaardgevechten en paardrijkunst in een arena, met een feestmaal en een verhaal. Ze beweert geen historisch toernooi te zijn, en Wikipedia zegt dat de eerste shows van het bedrijf eind jaren zestig uit Spanje kwamen en dat de huidige productie elke zes tot zeven jaar verandert. Beschouw de avond als theater dat leent uit de traditie: de lans en het paard zijn echt, en de rest is enscenering. Lees de worth-it-gids voor alle ticketdetails.
Bronnen